Uluslararası Ceza Hukukunun En Ağır Suçları (Etnik Temizlik, Soykırım gibi Kitlesel Katliamlar) Önceden Tahmin Edilebilir mi?

ASEAD 2019 / V. ULUSLARARASI SOSYAL BİLİMLER SEMPOZYUMU (Bildirinin Tam Metni s.50)

Özet

Tarih ne yazık ki kötü olayları tekrar etmektedir. İki bin yıl önce Romalılar Kartaca’yı kuşattılar ve şehrin yarısından fazlasını öldürdüler geri kalanını da köle yaptılar. Hitler, Avrupa’da Yahudileri ortadan kaldırmaya çalıştı. 1994 yılında Ruanda’da Hutular bir milyon civarında Tutsiyi katlettiler. Kızıl Kmerler Kamboçya nüfusunun dörte birini öldürdü. Yugoslavya’nın dağılması sürecinde Haziran 1995’te Sırplar binlerce Bosnalıyı Serebrenitsa’da öldürdüler. Yakın zamanada Budistler Myammar’da Rohinya Müslümanlarına saldırdılar. 21.yüzyıla gelinmiş olması bu tür acı olayların tarihin eski sayfalarına gömülmesini sağlayamadı.

İnsancıl hukuk (savaş-silahlı çatışma hukuku) ihlallerini önlemeye yönelik olarak yakın zamanda önemli bir gelişme yaşandı. 1998 Roma Statüsü kabul edilerek Uluslararası Ceza Divanı (UCD) kuruldu. 2003 yılından itibaren faaliyet gösteren bu daimî uluslararası ceza mahkemesinin yargı yetkisine giren suçlar insancıl hukukun en ağır ihlallerini oluşturan ve en ağır cezalar ile cezalandırılan eylemlerdir. Bunlar soykırım suçları, insanlığa karşı suçlar ve savaş suçları olarak UCD Statüsünde düzenlenmiştir. Eylemler gerçekleşip, suçlar işlendiğinde kitlesel ölümler meydana gelmekte uluslararası toplumun vicdanı, güveni, inancı derinden yaralanmaktadır.

İnsancıl hukukun en ağır ihlallerini yani kitlesel katliamları gerçekleşmeden önce tahmin ederek önlenmesine yönelik dikkate değer bir çalışma ABD-Yahudi Soykırımı Anıt Müzesi’ndeki Simon-Skjodt Soykırımın Önlenmesi Merkezi ve Dartmouth Kolejindeki Dickey Uluslararası Uzlaşma Merkezi (Simon-Skjodt Center for the Prevention of Genocide at the United States Holocaust Memorial Museum and the Dickey Center for International Understanding at Dartmouth College) tarafından “Erken Uyarı Projesi (Early Warning Project)” adı altında yürütülmektedir.

2014 yılında başlayan projenin bir tahmin yapma amacından çok risk seviyesi yükselen ülkeleri önceden göstermek suretiyle dehşet senaryoları gerçekleşmeden önlem alınması konusunda uyarıda bulunabilmek olduğu işaret edilmektedir. Kitlesel katliamlar öncesi belli sosyal ve ekonomik olay ve olguların gerçekleştiğinden hareket ederek geliştirilen projede: eşitsizlik, yolsuzluk, ekonomik istikrarsızlık, darbe girişimleri, otoriterlik düzeyleri, medeni haklar, siyasi cinayetler, dinsel ve etnik kutuplaşma gibi ilgili veriler işlenmektedir. Raporlanan 160’ın üzerinde devletin risk değerlendirmesi ortaya çıkarılmaktadır.

Erken uyarı projesinin dramatik öngörüleri bulunmaktadır. 2014 raporunda Türkiye’de herhangi bir risk durumu görünmezken, 2015 raporunda risk durumunun %2’lik dilime, 2016 (15 Temmuz öncesi) raporunda %4’lük dilime ve en riskli 13’üncü ülke sıralamasına yükselmesi, hemen sonrasında 15 Temmuz 2016’da 248 kişinin vefat ettiği ve 2196 kişinin yaralandığı Fetullahçı Terör Örgütünün (fetö) darbe kalkışmasının meydana gelmesi; Rohinya’ya saldırı yapılmadan önceki iki yıl boyunca Myanmar’ın kitle katliamlarının yapılma ihtimali en yüksek ülke olması; 11 Nisan 2019 günü askeri darbe yapılan Güney Sudan’ın listede en riskli 4’üncü sırada bulunması erken uyarı projesinin ciddiyetle ve dikkatle takip edilmesi gerektiğini gösteren önemli işaretleri oluşturmaktadır.    

Bu makalede erken uyarı projesinin nasıl oluşturulduğu, çalışmanın metodolojisi ve amaçları ortaya koyulmaya çalışılacak, ayrıca Türkiye’ye yönelik yüksek risk uyarısının güvenilirliği ve geçerliliği konusunda bir değerlendirme getirilecektir.

Anahtar kelimeler: Uluslararası Ceza Divanı suçları, kitlesel katliam, riskli ülke, erken uyarı projesi

Grave Breaches of International Criminal Law (Massacre such as Ethnic Cleansing, Genocide) Can be Predicted?

Abstract

History unfortunately does repeat bad events. Two thousand years ago the Romans laid siege to Carthage, killing more than half of the city’s residents and enslaving the rest. Hitler attempted to annihilate the Jews in Europe. In 1994 the Hutus slaughtered approximately Tutsis in Rwanda. The Khmer Rouge killed a quarter of Cambodia’s population. In June 1995, during the disintegration of Yugoslavia, Serbs killed thousands of Bosnians in Srebrenica. Recently, Buddhists attacked Rohinya Muslims in Myammar. The fact that the 21st century was not able to ensure that such painful events were buried in the old pages of history.

There has recently been a significant development to prevent violations of humanitarian law (law of war-law of armed conflict). 1998 Rome Statute was accepted and International Criminal Court (ICC) was established. This permanent international criminal court operating since 2003 have jurisdiction on the most severe violations of humanitarian law which are punished with the most severe penalties. Code, was enacted under the ICC Statute as genocide crimes, crimes against humanity and war crimes. When actions take place, when crimes are committed, and mass deaths occur, the international community’s conscience, trust and belief are deeply injured.

A remarkable study is being carried out to predict the most severe violations of humanitarian law before the mass killings take place, by Simon-Skjodt Center for the Prevention of Genocide at the United States Holocaust Memorial Museum and the Dickey Center for International Understanding at Dartmouth College, under the name of “Early Warning Project”.

It is pointed out that the project, which started in 2014, is to be able to warn of taking measures before the realization of the horror scenarios by showing the countries with high risk level in advance rather than making a prediction. The project, which was developed based on the realization of certain social and economic events and phenomena prior to the massacres, deals with relevant data such as inequality, corruption, economic instability, coup attempts, levels of authoritarianism, civil rights, political killings, religious and ethnic polarization. The risk assessment of more than 160 states is reported.

The early warning project has dramatic projections. 2014 report has shown no any risky situation for Turkey, in 2015 report entered risky country slice of 2%, 2016 report there is rising (before the July 15 coup attempt) 13th risky country ranking and on a slice of 4%  immediately after the 15 July 2016 Fetullahist Terrorist Organization (feto) coup attempt occurred where 248 people died and 2196 people were injured; during the two years prior to the attack on Rohinya, the massacres of Myanmar were the highest in the country; South Sudan, which had a military coup on April 11, 2019, ranked 4th in the list with the highest risk, which is an important sign that the early warning project should be followed with significantly and carefully.

This article describes how to set up early warning project, methodology and aims of the study will attempt to put forward, also will be an assessment of the reliability and validity of the high-risk warning to Turkey.

Key words: International Criminal Court’s crimes, mass killings, risky country, early warning project

Kaynakça

Anayasa Mahkemesi Kararlar Dergisi, Sayı 25, 7 Mart 1989 Tarih ve E.1989/1, K.1989/12 Sayılı Karar, TAKAV Matbaacılık Yayıncılık, Ankara, 2001. Ayrıca bkz.: Resmî Gazete 5 Temmuz 1989 gün ve Sayı: 20216.

Çınar, M.Fatih, Uluslararası Ceza Divanı, Kazancı Hukuk Yayınları, İstanbul, 2004.

Çınar, M.Fatih, “T.C. Anayasalarında Atatürk Milliyetçiliği ve Anayasa Mahkemesi Kararlarındaki Görünümü”, ABÜ Hukuk Fakültesi Dergisi, C:6 S.12, Seçkin Yayınları, Aralık 2018, s.79-95.

Çınar, M.Fatih, Kuvvetler Ayrılığı İlkesinin Kapsamı ve Türk Anayasa Hukukundaki Değeri, USBIK 2019 Nevşehir Sosyal Bilimler Kongresi Özet E-Kitabı, http://www.usbik.com/FileUpload/as878960/File/usbik_2019_nevsehir_ozet_e-kitabi_e-book_of_abstracts.pdf, (Erişim Tarihi 16.04.2019).

Eroğul, Cem, Çağdaş Devlet Düzenleri, 10’uncu Basım, İmaj Yayınevi, Ankara, 2016.

Gözler, Kemal, Elveda Anayasa 16 Nisan 2017’de Oylayacağımız Anayasa Değişikliği Hakkında Eleştiriler, Ekin Kitapevi, Bursa, 2017.

Puch, Keith F., Sosyal Araştırmalara Giriş-Nicel ve Nitel Yaklaşımlar, (Çev.D.Bayrak, H.B. Arslan, Z.Akyüz), Siyasal Kitabevi, Ankara, 2016.

Resmî Gazete, 5630 Sayılı Onay Kanunu, 29 Mart 1950 gün ve Sayı: 7469.

Resmî Gazete 1949 tarihli Cenevre Sözleşmelerinin onanması hakkındaki 6020 s. Kanun, 30 Ocak 1953 tarih ve Sayı:8322.

Uygun, Pınar, “Yargı Bağımsızlığı Ekseninde Yargı Yürütme İlişkisi ve Gündemdeki Anayasa Değişikliği Taslağının Getirdikleri” Ankara Barosu Hukuk Gündemi Dergisi, S 2, 2010.

İnternet Kaynakları

Anayasa Değişikliği, 16 Nisan 2017 tarihli halk oylaması için karşılaştırmalı metin için bkz.: http://anayasadegisikligi.barobirlik.org.tr/Anayasa_Degisikligi.aspx, (erişim 17.04.2019).

Celal Şengör, iç çatışma çıkacağına dair beyanları için bkz.: https://www.youtube.com/watch?v=-QqW_imnJs8, (Erişim Tarihi 16.04.2019).

Erken uyarı projesi dokümanları için bkz: earlywarningproject.ushmm.org, (Erişim Tarihi 13.04.2019).

Erken uyarı projesinin metodolojisi için bkz.: earlywarningproject.ushmm.org/methodology-statistical-model, (Erişim Tarihi 15.04.2019).

Erken uyarı projesi, rapor değerlendirme sistematiği için bkz.: https://earlywarningproject.ushmm.org/how-to-use-our-statistical-risk-assessments, (Erişim Tarihi 15.04.2019).

Erol Mütercimler, iç çatışma çıkacağına dair beyanlar için bkz.: https://www.timeturk.com/erol-mutercimler-den-sok-sozler-2019-da-darbe-olacak/haber-990055, (Erişim Tarihi 16.04.2019).

Harff, Barbara, “No Lessons Learned from the Holocaust? Assessing Risks of Genocide and Political Mass Murder since 1955.” American Political Science, Review 97, no.1, 2003, s.57–73, için bkz.: http://migs.concordia.ca/documents/HarffAPSRarticle.pdf, (Erişim Tarihi 14.04.2019).

İstatistiksel Risk Değerlendirmesi 2014 EWP Raporu için bkz.: earlywarningproject.ushmm.org/storage/resources/149/SRA%202014.pdf, (Erişim Tarihi 15.04.2019).

İstatistiksel Risk Değerlendirmesi 2015 EWP Raporu için bkz.: https://earlywarningproject.ushmm.org/storage/resources/147/EWP_StatisticalRiskAssessment_2015.pdf, (Erişim Tarihi 15.04.2019).

İstatistiksel Risk Değerlendirmesi 2016 EWP Raporu için bkz.: https://earlywarningproject.ushmm.org/storage/resources/145/Statistical Risk Assessment 2016.pdf, (Erişim Tarihi 15.04.2019).

İstatistiksel Risk Değerlendirmesi 2018-2019 EWP Raporu için bkz.: https://earlywarningproject.ushmm.org/storage/resources/507/Early Warning Project Statistical Risk Assessment_2018_19.pdf, (Erişim Tarihi 16.04.2019).

Kalabalıklar sezgi modeli-crowd forecasting model, için bkz.: earlywarningproject.ushmm.org/crowd-forecasting, (Erişim Tarihi 15.04.2019).

Leo Breiman, Random Forests, Machine Learning (Ed. Robert E. Schapire), 45, 5–32, 2001, için bkz.: https://link.springer.com/content/pdf/10.1023%2FA%3A1010933404324.pdf, (Erişim Tarihi 14.04.2019).

Metodoloji, istatistiki risk değerlendirmesi için bkz.: earlywarningproject.ushmm.org/how-to-use-our-statistical-risk-assessments, (Erişim Tarihi 17.04.2019).

PKK’nın terör örgütü kabul edildiğine dair bilgiler için bkz.: (http://www.mfa.gov.tr/pkk.tr.mfa, Erişim Tarihi 16.04.2019).

Salih Tuna, iç çatışma çıkacağına dair beyanları için bkz.: https://www.sabah.com.tr/yazarlar/salih-tuna/2018/11/21/tercih-mi-zaruret-mi, (Erişim Tarihi 16.04.2019).

Türkiye’nin 2016-2018 yıllarına ilişkin AİHM istatistikleri için bkz.: https://www.echr.coe.int/Documents/CP_Turkey_ENG.pdf, (Erişim Tarihi 16.04.2019).

UCD’de yapılan yargılamalar için bkz.: https://www.icc-cpi.int/Pages/cases.aspx, (Erişim Tarihi 13.04.2019).

Ulfelder, Jay, A Multimodel Ensemble for Forecasting Onsets of State-Sponsored Mass Killing, American Political Science Association, 2013 Annual Meeting Paper, için bkz: https://ssrn.com/abstract=2303048, (Erişim Tarihi 14.04.2019).

Veri kategorileri ve veri kaynakları için bkz.: makaleye Ek-Liste ve https://earlywarningproject.ushmm.org/methodology-risk-factors, (Erişim Tarihi 15.04.2019).

admin hakkında 29 makale
Hukuk Dersleri Öğretim Üyesi